Η ύπαρξη ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι ένα ακίνητο δεν μπορεί να μεταβιβαστεί. Στην πράξη, όμως, ο τρόπος με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί η πώληση και κυρίως το ποσό που τελικά θα παραμείνει στον πωλητή εξαρτώνται από το εάν οι οφειλές είναι ρυθμισμένες, εάν έχει επιβληθεί κατάσχεση και ποια διαδικασία μεταβίβασης θα ακολουθηθεί.
Ακολουθούν οι βασικές περιπτώσεις σε μορφή ερωτήσεων και απαντήσεων.
1. Μπορώ να πουλήσω ακίνητο εάν χρωστάω στην ΑΑΔΕ;
Ναι, υπό προϋποθέσεις.
Η ύπαρξη οφειλών προς το Δημόσιο δεν αποκλείει αυτομάτως την πώληση ακινήτου. Μπορεί, όμως, να οδηγήσει σε παρακράτηση σημαντικού μέρους ή ακόμη και ολόκληρου του τιμήματος της πώλησης.
Καθοριστικό ρόλο παίζει το εάν οι οφειλές είναι ρυθμισμένες και εάν μπορεί να εκδοθεί αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας.
2. Τι συμβαίνει όταν οι οφειλές είναι ρυθμισμένες;
Όταν ο φορολογούμενος έχει ενταχθεί σε ρύθμιση και πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις, μπορεί να εκδοθεί αποδεικτικό ενημερότητας για τη μεταβίβαση του ακινήτου.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα εισπράξει ολόκληρο το τίμημα.
Η φορολογική διοίκηση μπορεί να απαιτήσει παρακράτηση μέρους του τιμήματος από τον συμβολαιογράφο και απόδοσή του στο Δημόσιο. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις η παρακράτηση μπορεί να φθάνει το 70% του τιμήματος.
Επομένως, μια πώληση μπορεί να είναι νομικά εφικτή αλλά οικονομικά ασύμφορη για τον οφειλέτη.
3. Και εάν οι οφειλές δεν είναι ρυθμισμένες;
Στην περίπτωση αυτή μπορεί, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να εκδοθεί βεβαίωση οφειλής αντί φορολογικής ενημερότητας.
Ο μηχανισμός είναι διαφορετικός: το τίμημα της μεταβίβασης κατευθύνεται στην εξόφληση των οφειλών προς το Δημόσιο, μέχρι το ύψος που προβλέπεται από τη σχετική διαδικασία.
Εάν λοιπόν η οφειλή είναι μεγαλύτερη από το τίμημα του ακινήτου, ο πωλητής ενδέχεται ουσιαστικά να μην εισπράξει χρήματα από τη συναλλαγή.
4. Τι αλλάζει εάν η οφειλή έχει ρυθμιστεί μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού;
Η ένταξη στον εξωδικαστικό μηχανισμό του ν. 4738/2020 μπορεί να επιλύσει το ζήτημα της ρύθμισης των οφειλών, δεν σημαίνει όμως ότι ο οφειλέτης αποκτά αυτομάτως τη δυνατότητα να πουλήσει το ακίνητο και να κρατήσει ολόκληρο το τίμημα.
Και σε αυτή την περίπτωση μπορεί να απαιτηθεί αποδεικτικό ενημερότητας με παρακράτηση σημαντικού ποσοστού του τιμήματος.
Άρα πρέπει να διαχωρίζονται δύο διαφορετικά ζητήματα:
άλλο η ρύθμιση της οφειλής και άλλο οι προϋποθέσεις για τη μεταβίβαση του ακινήτου.
5. Τι προβλέπει η νεότερη διαδικασία για ακίνητα που έχουν ήδη κατασχεθεί από την ΑΑΔΕ;
Με τη νεότερη ρύθμιση της Α.1158/2026 δημιουργήθηκε, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, δυνατότητα άρσης της κατάσχεσης και ολοκλήρωσης της μεταβίβασης με καταβολή ποσού που μπορεί να περιορίζεται στο 25% της οφειλής για την οποία έχει επιβληθεί η κατάσχεση.
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή:
το 25% αφορά την οφειλή που συνδέεται με την κατάσχεση και όχι το 25% του τιμήματος πώλησης του ακινήτου.
Η δυνατότητα αυτή επίσης δεν παρέχεται αυτομάτως σε κάθε οφειλέτη. Συνδέεται με σύστημα αξιολόγησης της φορολογικής συμπεριφοράς του, στο οποίο λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως η συνέπεια, η διάρκεια και η προέλευση της οφειλής.
Για την ευνοϊκότερη μεταχείριση απαιτείται υψηλή βαθμολογία σύμφωνα με τα προβλεπόμενα κριτήρια.
6. Υπάρχει διαφορετική λύση όταν το ακίνητο βρίσκεται ήδη υπό κατάσχεση;
Ναι. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει πλέον η διαδικασία της λεγόμενης «ελεύθερης πώλησης» κατασχεμένου ακινήτου, σύμφωνα με το άρθρο 998 παρ. 6 ΚΠολΔ.
Πρόκειται ουσιαστικά για πώληση σε συγκεκριμένο αγοραστή κατόπιν δικαστικής άδειας, χωρίς να προηγηθεί η συνήθης διαδικασία πλειστηριασμού μέσω ηλεκτρονικής πλειοδοσίας.
7. Πώς λειτουργεί η «ελεύθερη πώληση»;
Ο οφειλέτης υποβάλλει αίτηση στο αρμόδιο δικαστήριο και ζητά να επιτραπεί η πώληση του κατασχεμένου ακινήτου σε συγκεκριμένο τρίτο πρόσωπο.
Το δικαστήριο εξετάζει, μεταξύ άλλων, εάν το προτεινόμενο τίμημα είναι εύλογο και εάν προστατεύονται τα συμφέροντα των δανειστών.
Ο νόμος θέτει μάλιστα κατώτατο όριο: το τίμημα δεν μπορεί να είναι μικρότερο από το 70% της αρχικά καθορισμένης τιμής πρώτης προσφοράς.
Στη διαδικασία συμμετέχουν και οι ενυπόθηκοι ή προσημειούχοι δανειστές, ώστε να μπορούν να τοποθετηθούν σχετικά με τους όρους της πώλησης και το προσφερόμενο τίμημα.
8. Γιατί μπορεί να συμφέρει περισσότερο τον οφειλέτη;
Το βασικό πλεονέκτημα της «ελεύθερης πώλησης» βρίσκεται στον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται και διανέμεται το τίμημα της μεταβίβασης.
Σε αντίθεση με μια συνήθη πώληση ακινήτου από οφειλέτη του Δημοσίου, όπου μπορεί να απαιτηθεί φορολογική ενημερότητα με σημαντική παρακράτηση επί του τιμήματος, στην περίπτωση της ελεύθερης πώλησης εφαρμόζονται οι κανόνες της αναγκαστικής εκτέλεσης και της κατάταξης των πιστωτών.
Το ποσό που τελικά θα λάβει το Δημόσιο δεν είναι εκ των προτέρων ένα σταθερό ποσοστό του τιμήματος. Εξαρτάται από το είδος και τη σειρά των απαιτήσεων που υπάρχουν, από τυχόν υποθήκες ή προσημειώσεις, καθώς και από το ποιοι άλλοι προνομιούχοι πιστωτές συμμετέχουν στη διανομή.
Επομένως, η αναφορά σε «25% του τιμήματος προς το Δημόσιο» δεν πρέπει να θεωρείται γενικός κανόνας. Το ποσοστό αυτό συνδέεται με τους κανόνες κατάταξης των γενικά προνομιούχων απαιτήσεων και το πραγματικό ποσό που θα εισπράξει το Δημόσιο πρέπει να υπολογίζεται ξεχωριστά σε κάθε υπόθεση.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται και το πιθανό όφελος για τον οφειλέτη: σε ορισμένες περιπτώσεις η ελεύθερη πώληση μπορεί να επιτρέψει την αξιοποίηση ενός κατασχεμένου ακινήτου με οικονομικό αποτέλεσμα ευνοϊκότερο από εκείνο μιας συμβατικής μεταβίβασης με υψηλή παρακράτηση λόγω φορολογικών οφειλών.
Δεν πρόκειται, όμως, για έναν αυτόματο τρόπο «περιορισμού» της απαίτησης του Δημοσίου. Πριν επιλεγεί η συγκεκριμένη διαδικασία απαιτείται έλεγχος όλων των πιστωτών, των εμπράγματων βαρών και της σειράς κατάταξής τους, ώστε να υπολογιστεί ποιος θα λάβει τι από το τίμημα.
9. Ο αγοραστής αγοράζει το ακίνητο μαζί με τα βάρη;
Η συγκεκριμένη διαδικασία έχει ιδιαίτερη σημασία και για τον αγοραστή, επειδή αποσκοπεί στη μεταβίβαση του ακινήτου με τα αποτελέσματα που προβλέπει η αναγκαστική εκτέλεση ως προς τα βάρη.
Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά την ελεύθερη πώληση πρακτικά αξιοποιήσιμη: διαφορετικά ελάχιστοι αγοραστές θα αναλάμβαναν τον κίνδυνο αγοράς ενός κατασχεμένου ακινήτου επιβαρυμένου με απαιτήσεις τρίτων.
10. Μπορεί ο οφειλέτης να ορίσει οποιαδήποτε χαμηλή τιμή θέλει;
Όχι.
Η δικαστική έγκριση αποτελεί βασικό μηχανισμό προστασίας των πιστωτών.
Πέρα από το νομοθετικό κατώτατο όριο σε σχέση με την τιμή πρώτης προσφοράς, το δικαστήριο εξετάζει εάν το τίμημα είναι εύλογο και εάν η πώληση θίγει αδικαιολόγητα τα συμφέροντα των πιστωτών.
Ακριβώς για αυτό έχουν σημασία η πιστοποιημένη εκτίμηση του ακινήτου και η συμμετοχή των εμπραγμάτως εξασφαλισμένων πιστωτών στη διαδικασία.
11. Ποια είναι τελικά η καλύτερη λύση;
Δεν υπάρχει μία λύση για όλες τις περιπτώσεις.
Πριν επιλεγεί ο τρόπος μεταβίβασης πρέπει να εξεταστούν τουλάχιστον:
- το συνολικό ύψος των οφειλών,
- εάν οι οφειλές είναι ρυθμισμένες,
- το ύψος του τιμήματος της πώλησης,
- εάν υπάρχει κατάσχεση,
- ποιος επέβαλε την κατάσχεση,
- οι υποθήκες και οι προσημειώσεις που βαρύνουν το ακίνητο,
- η σειρά κατάταξης των πιστωτών,
- η τιμή πρώτης προσφοράς και
- το καθαρό ποσό που αναμένεται να προκύψει για κάθε ενδιαφερόμενο μετά τη διανομή.
Σε μια υπόθεση με σημαντικές οφειλές, επομένως, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι απλώς «μπορεί να πουληθεί το ακίνητο;».
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι:
«Με ποια διαδικασία μπορεί να πουληθεί νόμιμα και ποιος θα εισπράξει τελικά το τίμημα;»
Συμπέρασμα
Η πώληση ακινήτου από οφειλέτη του Δημοσίου έχει πλέον περισσότερες εναλλακτικές από ό,τι στο παρελθόν. Η κλασική μεταβίβαση με φορολογική ενημερότητα ή βεβαίωση οφειλής εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική διαδρομή, αλλά μπορεί να συνεπάγεται ιδιαίτερα υψηλή παρακράτηση.
Για κατασχεμένα ακίνητα, οι νεότερες ρυθμίσεις και ιδιαίτερα η δυνατότητα «ελεύθερης πώλησης» του άρθρου 998 παρ. 6 ΚΠολΔ δημιουργούν ένα διαφορετικό πλαίσιο, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε σαφώς αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας του οφειλέτη.
Η επιλογή, ωστόσο, πρέπει να γίνεται αφού προηγηθεί έλεγχος των οφειλών, των κατασχέσεων, των εμπράγματων βαρών και της πιθανής κατάταξης όλων των πιστωτών. Μια φαινομενικά μικρή διαφοροποίηση στα δεδομένα μπορεί να αλλάξει ουσιωδώς το οικονομικό αποτέλεσμα της συναλλαγής.
Το παρόν έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη νομική ή φορολογική συμβουλή.





