Τι είναι η δικαστική συμπαράσταση;
Η δικαστική συμπαράσταση είναι ο θεσμός μέσω του οποίου προστατεύεται ένα ενήλικο πρόσωπο που, λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής, σωματικής αναπηρίας ή σοβαρής εξάρτησης, δεν μπορεί να φροντίσει μόνο του τις προσωπικές, οικονομικές ή νομικές του υποθέσεις.
Η υπαγωγή ενός προσώπου σε δικαστική συμπαράσταση γίνεται αποκλειστικά με δικαστική απόφαση. Με την ίδια απόφαση, το Δικαστήριο ορίζει και τον δικαστικό συμπαραστάτη, δηλαδή το πρόσωπο που θα αναλάβει να εκπροσωπεί ή να συνδράμει τον συμπαραστατούμενο στις πράξεις που ορίζει η απόφαση.
Σκοπός της διαδικασίας δεν είναι ο περιορισμός του προσώπου, αλλά η προστασία του ίδιου, της περιουσίας του και της αξιοπρέπειάς του.
Ποιοι μπορούν να τεθούν σε δικαστική συμπαράσταση;
Σύμφωνα με το άρθρο 1666 ΑΚ, σε δικαστική συμπαράσταση μπορεί να τεθεί ενήλικο πρόσωπο όταν, λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή λόγω σωματικής αναπηρίας, αδυνατεί ολικά ή μερικά να φροντίζει μόνο του τις υποθέσεις του. Επίσης, μπορεί να τεθεί σε δικαστική συμπαράσταση πρόσωπο που, λόγω ασωτίας, τοξικομανίας ή αλκοολισμού, εκθέτει σε κίνδυνο στέρησης τον εαυτό του, τον/τη σύζυγο, τα τέκνα ή τους γονείς του.
Στην πράξη, η δικαστική συμπαράσταση ζητείται συχνά σε περιπτώσεις όπως:
- άνοια ή νόσος Alzheimer,
- σοβαρή ψυχιατρική νόσος,
- νοητική υστέρηση,
- εγκεφαλικό επεισόδιο με σημαντικές συνέπειες,
- σοβαρή κινητική ή σωματική αναπηρία,
- χρόνια εξάρτηση από ουσίες ή αλκοόλ.
Δεν αρκεί, όμως, απλώς η ύπαρξη μίας πάθησης. Πρέπει να αποδεικνύεται ότι η κατάσταση αυτή επηρεάζει ουσιαστικά την ικανότητα του προσώπου να διαχειρίζεται τις υποθέσεις του.
Μπορεί ανήλικος να τεθεί σε δικαστική συμπαράσταση;
Κατά κανόνα, η δικαστική συμπαράσταση αφορά ενήλικα πρόσωπα. Ωστόσο, ο ανήλικος που βρίσκεται υπό γονική μέριμνα ή επιτροπεία μπορεί να τεθεί σε δικαστική συμπαράσταση κατά το τελευταίο έτος της ανηλικότητάς του, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις. Τα αποτελέσματα της απόφασης αρχίζουν μετά την ενηλικίωσή του.
Η ρύθμιση αυτή υπάρχει ώστε να μην μεσολαβεί κενό προστασίας από τη στιγμή της ενηλικίωσης και μετά.
Ποιος μπορεί να υποβάλει αίτηση δικαστικής συμπαράστασης;
Η αίτηση δεν μπορεί να υποβληθεί από οποιονδήποτε τρίτο. Δικαίωμα υποβολής έχουν συγκεκριμένα πρόσωπα.
Η υποβολή στη δικαστική συμπαράσταση αποφασίζεται από το Δικαστήριο ύστερα από αίτηση του ίδιου του προσώπου, του/της συζύγου του εφόσον υπάρχει έγγαμη συμβίωση, των γονέων, των τέκνων ή του Εισαγγελέα. Το Δικαστήριο μπορεί επίσης να κινηθεί και αυτεπαγγέλτως.
Ειδικά όταν το πρόσωπο πάσχει αποκλειστικά από σωματική αναπηρία, το Δικαστήριο αποφασίζει μόνο ύστερα από αίτηση του ίδιου του προσώπου.
Ποιο είναι το αρμόδιο Δικαστήριο;
Αρμόδιο είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο της κατοικίας ή της συνήθους διαμονής του προσώπου που πρόκειται να τεθεί σε δικαστική συμπαράσταση.
Η υπόθεση εκδικάζεται με τη διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας. Πρόκειται για διαδικασία στην οποία το Δικαστήριο εξετάζει προσεκτικά την πραγματική κατάσταση του προσώπου, την ανάγκη προστασίας του, την καταλληλότητα του προτεινόμενου δικαστικού συμπαραστάτη και το εύρος των περιορισμών που πρέπει να τεθούν.
Ποια είναι η διαδικασία;
Η διαδικασία ξεκινά με την κατάθεση αίτησης ενώπιον του αρμόδιου Δικαστηρίου. Στην αίτηση πρέπει να περιγράφεται με σαφήνεια η κατάσταση του προσώπου, οι λόγοι για τους οποίους ζητείται η δικαστική συμπαράσταση, καθώς και το πρόσωπο που προτείνεται να διοριστεί ως δικαστικός συμπαραστάτης.
Στη συνέχεια, η αίτηση πρέπει να επιδοθεί νόμιμα:
- στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών,
- στην αρμόδια κοινωνική υπηρεσία,
- στον ίδιο τον συμπαραστατούμενο.
Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης, το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη ιατρικά έγγραφα, γνωματεύσεις, μαρτυρικές καταθέσεις και κάθε άλλο αποδεικτικό στοιχείο που μπορεί να αποδείξει την ανάγκη υπαγωγής του προσώπου σε δικαστική συμπαράσταση.
Ποια δικαιολογητικά χρειάζονται;
Τα δικαιολογητικά διαφέρουν ανάλογα με την περίπτωση, ωστόσο συνήθως απαιτούνται:
1. Προσωπικά και οικογενειακά έγγραφα
- Αντίγραφο αστυνομικής ταυτότητας του αιτούντος.
- Αντίγραφο αστυνομικής ταυτότητας του συμπαραστατούμενου, εφόσον υπάρχει.
- Πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης.
- Ληξιαρχικές πράξεις, όπου απαιτούνται.
- Έγγραφα από τα οποία προκύπτει η συγγενική σχέση.
2. Ιατρικά έγγραφα
- Ιατρικές γνωματεύσεις.
- Ψυχιατρικές ή νευρολογικές εκθέσεις, όπου απαιτείται.
- Πιστοποιήσεις αναπηρίας.
- Αποφάσεις ΚΕΠΑ ή ασφαλιστικού φορέα.
- Έγγραφα νοσηλείας ή ιατρικό ιστορικό.
3. Οικονομικά και διοικητικά στοιχεία
- Απόφαση χορήγησης αναπηρικού επιδόματος ή σύνταξης.
- Στοιχεία περιουσίας, εφόσον απαιτούνται.
- Στοιχεία τραπεζικών ή φορολογικών υποθέσεων που πρέπει να διαχειριστεί ο δικαστικός συμπαραστάτης.
4. Στοιχεία δικαστικού συμπαραστάτη
- Ταυτότητα του προτεινόμενου συμπαραστάτη.
- Στοιχεία επικοινωνίας.
- Στοιχεία που αποδεικνύουν τη σχέση και την καταλληλότητά του.
- Πρόταση για εποπτικό συμβούλιο, όπου απαιτείται.
Η σωστή προετοιμασία του φακέλου είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το Δικαστήριο πρέπει να πειστεί ότι η δικαστική συμπαράσταση είναι αναγκαία και ότι το προτεινόμενο πρόσωπο είναι κατάλληλο.
Ποιος διορίζεται δικαστικός συμπαραστάτης;
Το Δικαστήριο διορίζει ως δικαστικό συμπαραστάτη το πρόσωπο που κρίνεται καταλληλότερο για τη συγκεκριμένη περίπτωση.
Συνήθως προτείνεται κάποιο κοντινό συγγενικό πρόσωπο, όπως:
- σύζυγος,
- τέκνο,
- γονέας,
- αδελφός ή αδελφή,
- άλλο πρόσωπο εμπιστοσύνης.
Το βασικό κριτήριο δεν είναι μόνο η συγγένεια, αλλά κυρίως το συμφέρον του συμπαραστατούμενου. Το Δικαστήριο εξετάζει εάν ο προτεινόμενος συμπαραστάτης είναι αξιόπιστος, διαθέσιμος, ικανός να αναλάβει τις σχετικές υποχρεώσεις και δεν έχει σύγκρουση συμφερόντων με τον συμπαραστατούμενο.
Ποιες μορφές μπορεί να έχει η δικαστική συμπαράσταση;
Η δικαστική συμπαράσταση δεν είναι πάντοτε ίδια σε όλες τις περιπτώσεις. Το Δικαστήριο μπορεί να επιβάλει μόνο τους περιορισμούς που είναι αναγκαίοι.
Σύμφωνα με το άρθρο 1676 ΑΚ, το Δικαστήριο μπορεί είτε να κηρύξει το πρόσωπο ανίκανο για όλες ή ορισμένες δικαιοπραξίες, είτε να ορίσει ότι για την ισχύ όλων ή ορισμένων πράξεων απαιτείται η συναίνεση του δικαστικού συμπαραστάτη, είτε να αποφασίσει συνδυασμό των δύο.
Έτσι, η δικαστική συμπαράσταση μπορεί να είναι:
Πλήρης στερητική δικαστική συμπαράσταση: Το πρόσωπο δεν μπορεί να ενεργεί έγκυρα μόνο του για τις πράξεις που καλύπτει η δικαστική απόφαση.
Μερική στερητική δικαστική συμπαράσταση: Το πρόσωπο περιορίζεται μόνο ως προς συγκεκριμένες πράξεις, όπως για παράδειγμα η διαχείριση περιουσίας ή η διενέργεια τραπεζικών συναλλαγών.
Πλήρης ή μερική επικουρική δικαστική συμπαράσταση: Το πρόσωπο μπορεί να ενεργεί, αλλά για την ισχύ ορισμένων ή όλων των πράξεων χρειάζεται η συναίνεση του δικαστικού συμπαραστάτη.
Συνδυασμός στερητικής και επικουρικής συμπαράστασης: Το Δικαστήριο μπορεί να διαμορφώσει την απόφαση ανάλογα με τις ανάγκες του συγκεκριμένου προσώπου.
Ποια είναι τα καθήκοντα του δικαστικού συμπαραστάτη;
Ο δικαστικός συμπαραστάτης οφείλει να ενεργεί πάντοτε προς το συμφέρον του συμπαραστατούμενου. Τα καθήκοντά του μπορεί να αφορούν:
- τη διαχείριση της περιουσίας,
- την εκπροσώπηση σε τράπεζες και δημόσιες υπηρεσίες,
- την υπογραφή αναγκαίων εγγράφων,
- τη διεκπεραίωση φορολογικών ή ασφαλιστικών θεμάτων,
- τη δικαστική και εξώδικη εκπροσώπηση,
- τη μέριμνα για την καθημερινή προστασία και φροντίδα του προσώπου.
Ο δικαστικός συμπαραστάτης δεν ενεργεί κατά την προσωπική του κρίση ανεξέλεγκτα. Οφείλει να σέβεται την προσωπικότητα, την αξιοπρέπεια και, στον βαθμό που είναι δυνατό, τη βούληση του συμπαραστατούμενου.
Μπορεί να αρθεί η δικαστική συμπαράσταση;
Ναι. Εάν εκλείψουν οι λόγοι για τους οποίους επιβλήθηκε η δικαστική συμπαράσταση, μπορεί να ζητηθεί η άρση ή η μεταρρύθμισή της με νέα δικαστική απόφαση.
Το Δικαστήριο εξετάζει εκ νέου την κατάσταση του προσώπου και αποφασίζει εάν εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη προστασίας ή εάν πρέπει να περιοριστούν ή να παύσουν τα μέτρα που είχαν επιβληθεί.
Γιατί είναι σημαντική η νομική καθοδήγηση;
Η δικαστική συμπαράσταση είναι μία διαδικασία με σοβαρές προσωπικές και νομικές συνέπειες. Αφορά την προστασία ενός ανθρώπου που βρίσκεται σε ευάλωτη θέση, αλλά και τον περιορισμό της δυνατότητάς του να ενεργεί μόνος του σε νομικές πράξεις.
Για τον λόγο αυτό απαιτείται προσεκτικός χειρισμός, πλήρης φάκελος δικαιολογητικών και σωστή νομική θεμελίωση της αίτησης.
Ένα ελλιπές ή αόριστο δικόγραφο μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις, αναβολές ή ακόμη και απόρριψη της αίτησης.
Νομική υποστήριξη για δικαστική συμπαράσταση
Το δικηγορικό μας γραφείο αναλαμβάνει υποθέσεις δικαστικής συμπαράστασης με υπευθυνότητα, διακριτικότητα και σεβασμό στην ευαίσθητη φύση κάθε υπόθεσης.
Παρέχουμε νομική υποστήριξη σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, από την αρχική αξιολόγηση και τη συγκέντρωση των απαραίτητων δικαιολογητικών έως την κατάθεση της αίτησης, την παράσταση στο Δικαστήριο και την ολοκλήρωση του διορισμού δικαστικού συμπαραστάτη.
Για περισσότερες πληροφορίες ή για να εξετάσουμε την υπόθεσή σας, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το γραφείο μας.
